Azərbaycanın Avropa ilə münasibətləri yeni mərhələyə qədəm qoyur. Prezident İlham Əliyevin Dublində keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısında iştirakı, sammit çərçivəsində bir sıra dövlət və hökumət başçıları ilə keçirdiyi görüşlər, eləcə də 2028-ci ildə bu mötəbər tədbirin Bakıda təşkili ilə bağlı qərar ölkəmizin Avropa siyasi məkanındakı rolunun genişlənməsini göstərən mühüm hadisələrdir. Bu proseslər Azərbaycanın təkcə enerji və nəqliyyat sahəsində deyil, həm də regional təhlükəsizlik, siyasi dialoq və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələlərində əhəmiyyətli tərəfdaş kimi qəbul olunduğunu nümayiş etdirir.

Noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin (ASB) 9-cu Zirvə Toplantısı Azərbaycanın Avropa ölkələri ilə münasibətlərinin hazırkı vəziyyətini və gələcək perspektivlərini qiymətləndirmək baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Avropanın 40-dan çox dövlət və hökumət başçısını bir araya gətirən platformanın builki toplantısı “Güclü, təhlükəsiz və əlaqəli Avropa” mövzusuna həsr olunub. Tədbirin gündəliyində iqtisadi rəqabətqabiliyyətliliyi, innovasiya, nəqliyyat bağlantıları, əlçatan enerji və təhlükəsizlik məsələlərinin yer alması Azərbaycanın Avropa ilə əməkdaşlıq istiqamətlərinin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır.

Əslində, Azərbaycanın bu platformadakı iştirakı yalnız diplomatik təmsilçilik məsələsi deyil. Söhbət ölkəmizin milli maraqlarının, regional təşəbbüslərinin və strateji prioritetlərinin Avropanın siyasi qərarvericiləri səviyyəsində müzakirəyə çıxarılmasından gedir. Prezident İlham Əliyevin sammitdə iştirakı və keçirdiyi çoxsaylı ikitərəfli görüşlər də məhz bu kontekstdə dəyərləndirilməlidir.

Avropanın Azərbaycanla dialoqa artan marağı

Son illərdə Avropa ölkələrinin Azərbaycanla siyasi dialoqunda müşahidə olunan intensivlik diqqətçəkən tendensiyadır. Dövlət və hökumət başçılarının, Avropa İttifaqının ali nümayəndələrinin və Avropa institutlarının rəhbərlərinin Azərbaycana səfərləri, Prezident İlham Əliyevlə keçirilən görüşlər, yeni əməkdaşlıq təşəbbüsləri bu münasibətlərin dinamikasını əks etdirir.

Bu marağın arxasında bir neçə mühüm amil dayanır. İlk növbədə, Azərbaycan Cənubi Qafqazın siyasi və iqtisadi reallıqlarının formalaşmasında mühüm rol oynayan dövlətdir. Ölkəmizin enerji resursları, tranzit imkanları, əlverişli coğrafi mövqeyi və regional proseslərə təsir imkanları Avropa üçün Azərbaycanla əməkdaşlığı zəruri edən başlıca amillərdəndir.

Digər tərəfdən, Prezident İlham Əliyevin beynəlxalq platformalarda apardığı diplomatik təmasların intensivliyi də bu münasibətlərin inkişafına təsir göstərir. Davos, Münxen və digər beynəlxalq tədbirlər çərçivəsində keçirilən görüşlərin bir qismi qarşı tərəfin təşəbbüsü və müraciəti əsasında baş tutur. Bu, Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində dialoq tərəfdaşı kimi yerinin möhkəmləndiyini göstərən diplomatik göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Avropa İttifaqının yüksək səviyyəli nümayəndələrinin son dövrlərdə Azərbaycana səfərləri də diqqət çəkir. 2025-ci ildə Aİ-nin xarici siyasət və təhlükəsizlik məsələləri üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallasın və genişlənmə üzrə komissarı Marta Kosun, 2026-cı ilin martında Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın və enerji məsələləri üzrə komissar Dan Yorgensenin, həmin ilin iyulunda isə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Azərbaycana səfərləri tərəflər arasında siyasi təmasların yüksək səviyyədə olduğunu nümayiş etdirir.

Bu səfərlərin hər biri konkret əməkdaşlıq istiqamətləri ilə yanaşı, Azərbaycanın Avropa üçün siyasi dialoq baxımından əhəmiyyətini də ortaya qoyur.

Enerji və nəqliyyat – Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərinin strateji dayaqları

Azərbaycanın beynəlxalq siyasi çəkisinin artmasında iqtisadi və enerji amilinin xüsusi yeri var. Xüsusilə Avropanın enerji təhlükəsizliyi məsələsinin aktuallaşdığı indiki şəraitdə ölkəmizin bu sahədəki rolu daha aydın görünür.

2022-ci il iyulun 18-də Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumunun imzalanması əməkdaşlığın inkişafında mühüm mərhələ oldu. Həmin sənəd Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına çatdırılması, enerji təchizatının şaxələndirilməsi və mövcud infrastrukturun genişləndirilməsi baxımından yeni imkanlar yaratdı.

Bu gün Azərbaycan 16 ölkəyə, o cümlədən Avropa İttifaqının 10 üzv dövlətinə təbii qaz ixrac edir. Bu göstərici ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyindəki iştirakının konkret nəticəsidir. Cənub Qaz Dəhlizi isə Azərbaycanı Avropa enerji bazarları ilə birləşdirən əsas infrastruktur layihələrindən biri olaraq qalır.

Lakin Azərbaycanın enerji strategiyası yalnız ənənəvi enerji resurslarının ixracı ilə məhdudlaşmır. Yaşıl enerji sahəsində əməkdaşlıq da yeni dövrün əsas istiqamətlərindən biridir. Xəzər dənizinin zəngin külək enerjisi potensialı, günəş enerjisi layihələri, Mərkəzi Asiyadan Azərbaycana və oradan Avropa bazarlarına uzanan yaşıl enerji bağlantıları bu sahədə böyük perspektivlər açır.

Qara dənizin dibi ilə elektrik kabelinin çəkilməsi layihəsi də Azərbaycanın Avropanın enerji sisteminə inteqrasiyası baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələrin reallaşması ölkəmizin enerji ixracatçısı kimi mövqeyini daha da genişləndirə, eyni zamanda Avropa ilə iqtisadi əlaqələrin yeni istiqamətlərini formalaşdıra bilər.

Nəqliyyat və logistika sahəsində də Azərbaycanın mövqeyi getdikcə güclənir. Orta Dəhliz, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat marşrutları ölkəmizin Avropa ilə Asiya arasında mühüm tranzit qovşağına çevrilməsi üçün geniş imkanlar yaradır.

Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşdığı, alternativ nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyətinin artdığı bir dövrdə Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ciddi strateji üstünlükdür. Bu üstünlük yalnız tranzit gəlirləri ilə ölçülmür. Nəqliyyat bağlantıları ölkənin beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə iştirakını genişləndirir, regional əməkdaşlığa əlavə stimul verir və siyasi dialoq üçün yeni imkanlar yaradır.

Beləliklə, enerji və nəqliyyat sahəsində həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində iqtisadi maraqları siyasi tərəfdaşlıqla birləşdirən əsas mexanizmlərdən birinə çevrilir.

Dublin görüşləri: Azərbaycanın geniş diplomatik gündəliyi

Prezident İlham Əliyevin Dublindəki sammit çərçivəsində keçirdiyi görüşlərin sayı və coğrafiyası Azərbaycanın Avropa siyasi məkanındakı diplomatik fəallığını göstərən mühüm məqamlardandır.

Dövlət başçısının Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski, Moldova Prezidenti Maya Sandu, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan, Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koşta, Litva Prezidenti Gitanas Nauseda, Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Borhem və digər yüksək səviyyəli rəsmilərlə təmasları müxtəlif istiqamətləri əhatə edən geniş siyasi gündəliyin mövcudluğunu nümayiş etdirir.

Bu görüşlərin hər biri ayrı-ayrı ölkələrlə münasibətlərin inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Məsələn, Volodimir Zelenski ilə müzakirələrdə iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, humanitar əməkdaşlıq və qarşılıqlı səfərlər məsələləri diqqət mərkəzində olub. Moldova Prezidenti Maya Sandu ilə görüşdə isə enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi əlaqələr və kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlığın perspektivləri müzakirə edilib.

Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Borhemlə görüş və Azərbaycan Respublikası ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin mübadiləsi də xüsusi qeyd edilməlidir. Bu sənəd iki ölkə arasında münasibətlərin siyasi-hüquqi çərçivəsinin daha da möhkəmləndirilməsi, enerji ilə yanaşı, bərpaolunan enerji, yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Dublində keçirilən görüşlərin ən mühüm istiqamətlərindən biri isə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyevin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanla görüşü sülh gündəliyinin davam etdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Görüşdə nəqliyyat və tranzit əlaqələrinin inkişafı, iqtisadi-ticari münasibətlər, sərhədlərin delimitasiyası, etimad quruculuğu tədbirləri və regional bağlantıların perspektivləri müzakirə olunub. Bu təmas göstərir ki, Azərbaycan sülh prosesini yalnız siyasi bəyanatlar səviyyəsində deyil, konkret iqtisadi və nəqliyyat layihələri vasitəsilə də irəli aparmağa çalışır.

Dublindəki görüşlərin ümumi mənzərəsi Azərbaycanın xarici siyasətinin müxtəlif istiqamətlərini bir platformada birləşdirir. Burada həm Avropa İttifaqı ilə münasibətlər, həm ayrı-ayrı dövlətlərlə ikitərəfli əməkdaşlıq, həm də Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizlik məsələləri var.

Avropa Siyasi Birliyi platformasında Azərbaycanın artan rolu

Azərbaycan Prezidentinin “Avropa Siyasi Birliyi”nin sammitlərində iştirakı artıq davamlı diplomatik xəttə çevrilib. Dövlət başçısı 2022-ci ilin oktyabrında Praqada keçirilən ilk sammitdən başlayaraq bu platformanın müxtəlif toplantılarında iştirak edib. 2023-cü ildə Moldovanın Bulboaka şəhərində, 2024-cü ildə Böyük Britaniyanın Oksford şəhərində, 2025-ci ildə Tiranada və Kopenhagendə keçirilən sammitlərdə Azərbaycanın təmsil olunması ölkəmizin Avropa siyasi dialoquna fəal qoşulduğunu göstərir.

2026-cı il mayın 4-də Ermənistanın paytaxtı İrəvanda keçirilən 8-ci sammitdə Prezident İlham Əliyev videobağlantı vasitəsilə çıxış edib. Həmin çıxışda dövlət başçısının səsləndirdiyi mühüm məqamlardan biri Azərbaycanın 2028-ci ilin mayında “Avropa Siyasi Birliyi”nin sammitinə ev sahibliyi edəcəyinin elan olunması idi.

Bu qərarın siyasi əhəmiyyəti xüsusilə böyükdür. Çünki söhbət Azərbaycanın Avropa dövlətləri ilə münasibətlərdə yalnız iştirakçı və tərəfdaş kimi deyil, həm də ümumavropa siyasi dialoquna ev sahibliyi edən ölkə kimi çıxış etməsindən gedir.

Diqqətçəkən digər məqam isə Azərbaycanın namizədliyinin Ermənistan tərəfindən də dəstəklənməsidir. Bu fakt regionda sülh gündəliyinin inkişafı və siyasi dialoq imkanlarının genişlənməsi baxımından mühüm simvolik məna daşıyır.

2028-ci ildə Bakıda keçiriləcək sammit Azərbaycanın diplomatik imkanlarının nümayişi üçün geniş platforma yaradacaq. Avropanın onlarla ölkəsinin dövlət və hökumət başçılarının, beynəlxalq təşkilatların rəhbərlərinin Bakıda bir araya gəlməsi həm ikitərəfli təmasların intensivləşməsinə, həm də ölkəmizin regional və qlobal məsələlərlə bağlı mövqeyinin təqdim olunmasına şərait yaradacaq.

Bununla yanaşı, sammitə ev sahibliyi etmək yalnız təşkilati məsuliyyət deyil. Bu, həm də gündəliyin formalaşdırılmasında, ümumi müzakirə mövzularının müəyyənləşdirilməsində və müxtəlif tərəflər arasında siyasi dialoqun təşviqində iştirak etmək imkanıdır.

Azərbaycanın xarici siyasəti Avropa ilə məhdudlaşmır

Azərbaycanın Avropa istiqamətində diplomatik fəallığının artması ölkəmizin xarici siyasətinin digər coğrafiyalarda zəifləməsi anlamına gəlmir. Əksinə, Bakı eyni zamanda Mərkəzi Asiya, MDB məkanı, İslam dünyası və digər regionlarla münasibətlərin inkişafına xüsusi diqqət yetirir.

Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi, siyasi və nəqliyyat əməkdaşlığının genişləndirilməsi, Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əlaqələrin inkişafı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında fəallıq və beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiyasının əsas istiqamətlərindəndir.

Bu mənada Azərbaycan xarici siyasətində müxtəlif coğrafiyalar arasında əlaqələndirici mövqe tutmağa çalışır. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat marşrutları, enerji əməkdaşlığı və beynəlxalq siyasi platformalarda fəal iştirak ölkəmizin bu strategiyasının əsas komponentləridir.

Bakı üçün əsas məsələ müxtəlif tərəfdaşlarla münasibətləri milli maraqlar əsasında inkişaf etdirmək, dəyişən beynəlxalq şəraitdə müstəqil xarici siyasət kursunu qorumaq və ölkənin geosiyasi imkanlarını iqtisadi-siyasi dividendlərə çevirməkdir.

2028-ci il Bakısı: yeni diplomatik mərhələnin başlanğıcı

Prezident İlham Əliyevin Dublində keçirilən sammitdə iştirakı və 2028-ci ildə Azərbaycanın bu platformaya ev sahibliyi edəcək ölkə kimi müəyyənləşməsi bir-biri ilə əlaqəli iki mühüm hadisədir. Birincisi, Azərbaycanın hazırda Avropa siyasi dialoqunda fəal iştirakını, ikincisi isə yaxın gələcəkdə bu dialoqun təşkilində daha geniş rol alacağını göstərir.

Bu hadisələrin fonunda Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyini yalnız enerji resursları, iqtisadi göstəricilər və coğrafi üstünlüklərlə izah etmək kifayət deyil. Ölkənin diplomatik fəallığı, müxtəlif tərəflərlə dialoq imkanları, regional proseslərdə iştirakı və beynəlxalq təşəbbüsləri də bu mövqenin mühüm elementləridir.

Dublin sammiti bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın Avropa ilə münasibətləri təkcə enerji təchizatı və ticarət məsələlərindən ibarət deyil. Bu münasibətlərə regional təhlükəsizlik, nəqliyyat bağlantıları, yaşıl enerji, siyasi dialoq və beynəlxalq əməkdaşlıq kimi geniş istiqamətlər daxildir.

2028-ci ildə Bakıda keçiriləcək “Avropa Siyasi Birliyi” sammiti isə bu əlaqələrin daha geniş müstəvidə müzakirəsi üçün imkan yaradacaq. Avropa liderlərinin Bakıda bir araya gəlməsi Azərbaycanın siyasi və iqtisadi gündəliyinin təqdim olunması, yeni tərəfdaşlıqların qurulması və regional məsələlərin beynəlxalq səviyyədə müzakirəsi baxımından əhəmiyyətli platformaya çevrilə bilər.

Əli Rais,

Mənbə: musavat.com