Belçika Avropa xəritəsinin ən qeyri-adi dövlətlərindən biridir. Təsadüfi deyil ki, bu ölkənin məşhur rəssamı Rene Maqrit özünün “Tütək deyil” əsərində tütəyin təsvirinin altına “Bu, tütək deyil” yazmışdı. Belçika haqqında da oxşar fikir söyləmək mümkündür: xəritədə ölkə kimi görünür, amma daxilində vahid siyasi və milli kimlik formalaşdırmaqda ciddi çətinlik çəkən mürəkkəb bir konstruksiyadır.

“Dövlət və qəbilə” prizmasından yanaşsaq, Belçika böyük Avropa güclərinin razılaşması əsasında yaradılmış bufer dövlətdir. Onun daxilində vahid milli kimlikdən daha çox, fərqli dil, mədəniyyət və siyasi maraqlara malik icmalar mövcuddur. Paradoks ondadır ki, məhz bu daxili parçalanma Belçikanı Avropa İttifaqının və NATO-nun qərargahlarının yerləşdiyi əlverişli məkana çevirib.

Belçika özünün siyasi zəifliyini geosiyasi üstünlüyə çevirməyi bacarıb. Bu gün ölkə yalnız Avropanın siyasi mərkəzlərindən biri deyil, həm də dünya maliyyə sisteminin mühüm qovşaqlarından biridir.

Bu mürəkkəb dövlət modelinin arxasında isə olduqca maraqlı tarix dayanır.

Belçika necə yarandı? Böyük dövlətlərin diplomatik kompromisi

1830-cu ilədək müstəqil Belçika dövləti mövcud deyildi. Şimal dənizi sahillərində yerləşən bu ərazi əsrlər boyu Avropanın ən mühüm ticarət mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, böyük dövlətlərin mübarizə meydanına çevrilmişdi. Napoleonun taleyini həll edən Vaterloo döyüşünün də Brüssel yaxınlığında baş verməsi təsadüfi deyildi.

Orta əsrlərdə və Yeni dövrün əvvəllərində Flandriya və Brabant bölgələri Avropanın ən zəngin və sıx məskunlaşmış əraziləri sırasında idi. Brüqqe, Gent və Antverpen kimi şəhərlər Şimali İtaliyanın ticarət mərkəzləri ilə rəqabət aparırdı. Brüqqe beynəlxalq maliyyə və ticarət əməliyyatlarının mühüm mərkəzlərindən birinə çevrilmişdi.

Lakin iqtisadi sərvət hərbi güclə qorunmadıqda böyük dövlətlərin maraq dairəsinə düşür. Bu torpaqlar növbə ilə ispan Habsburqlarının, Avstriya hakimiyyətinin və Fransanın nəzarətində olub. 1815-ci ildə Napoleonun məğlubiyyətindən sonra isə Fransa ilə Avropanın digər gücləri arasında bufer yaratmaq məqsədilə Niderland Krallığına birləşdirilib.

1830-cu ildə cənubdakı katolik əyalətləri Hollandiya kralına qarşı üsyana qalxdı. Hadisələrə Avropanın böyük dövlətləri müdaxilə etdilər.

Böyük Britaniya üçün bu ərazinin strateji əhəmiyyəti xüsusilə böyük idi. London Şelda çayının mənsəbinin və Antverpen limanının Fransa kimi güclü kontinental dövlətin nəzarətinə keçməsini istəmirdi. Napoleonun Antverpeni “İngiltərənin sinəsinə dirənmiş tapança” adlandırması da limanın geosiyasi əhəmiyyətini göstərirdi.

1830–1839-cu illərdə keçirilən London konfransları nəticəsində Britaniya, Fransa, Prussiya, Avstriya və Rusiya yeni dövlətin müstəqilliyini və neytrallığını tanıdılar.

Beləliklə, Belçika meydana gəldi.

Yeni dövlətin taxtına isə yerli siyasi qüvvələrdən deyil, Almaniyanın Saksen-Koburq-Qota sülaləsindən olan şahzadə Leopold gətirildi. O, sonradan Britaniya kraliçası Viktoriyanın əmisi kimi də tanınacaqdı.

Belçikanın adı qədim belqlər tayfasından və Roma imperiyasının Gallia Belgica əyalətindən götürülmüşdü.

Beləliklə, Belçika ilk gündən vahid milli hərəkatın nəticəsi kimi deyil, böyük dövlətlərin maraqlarını uzlaşdırmaq məqsədilə yaradılmış siyasi kompromis kimi formalaşdı.

Tarixin qaranlıq səhifəsi: Konqoda milyonlarla insanın faciəsi

Avropanın müstəmləkəçilik tarixi haqqında danışarkən Belçikanın keçmişini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Çünki kiçik Avropa dövləti olmasına baxmayaraq, onun Afrikadakı müstəmləkəçilik təcrübəsi insanlıq tarixinin ən ağır faciələrindən biri ilə nəticələnib.

XIX əsrin ikinci yarısında Belçikanın kralı II Leopold öz ölkəsinin digər Avropa dövlətlərindən geri qalmasını istəmirdi. Fransa, Britaniya və Almaniyanın geniş müstəmləkə əraziləri olduğu halda, Belçikanın belə imkanları yox idi.

Leopold bu problemi fərqli üsulla həll etdi. O, Konqo hövzəsini Belçika dövlətinin deyil, faktiki olaraq öz şəxsi mülkiyyətinin bir hissəsinə çevirdi.

1885-ci ildə Berlin konfransından sonra Konqo Azad Dövləti II Leopoldun şəxsi hakimiyyəti altında fəaliyyətə başladı. Ərazisi Belçikadan təxminən 76 dəfə böyük olan bu torpaq rəsmi təbliğatda guya yerli əhalinin maarifləndirilməsi və köləliyin ləğvi məqsədilə idarə olunurdu.

Əslində isə burada amansız istismar sistemi qurulmuşdu.

XIX əsrin sonlarında dünyada sənaye inkişafı sürətlənmiş, avtomobil və velosiped istehsalı genişlənmişdi. Təbii kauçuka tələbat kəskin artmışdı. Konqo meşələri isə bu qiymətli xammalın əsas mənbələrindən biri idi.

II Leopoldun yaratdığı Force Publique adlı silahlı qüvvələr yerli əhalini məcburi əmək sisteminə cəlb edirdi. İnsanlardan müəyyən olunmuş kauçuk normasını toplamaq tələb olunurdu. Normanı yerinə yetirməyən kəndlər yandırılır, qadın və uşaqlar girov götürülür, əhali fiziki zorakılığa məruz qalırdı.

Bu sistemin ən dəhşətli simvollarından biri kəsilmiş insan əlləri idi. Əsgərlər istifadə etdikləri patronların hədər getmədiyini sübut etmək üçün öldürdükləri insanların əllərini təqdim etməyə məcbur edilirdilər. Nəticədə insan əlləri dəhşətli zorakılığın və müstəmləkəçilik cinayətlərinin simvoluna çevrildi.

Tarixçilərin müxtəlif hesablamalarına görə, II Leopoldun hakimiyyəti dövründə Konqonun əhalisi milyonlarla nəfər azaldı. Bəzi qiymətləndirmələrdə bu rəqəm 8–10 milyon nəfər göstərilir. Bununla belə, həmin dövrün dəqiq demoqrafik statistikası olmadığı üçün itkilərin miqyası barədə mübahisələr davam edir.

Konqodan əldə edilən sərvətlər Belçikanın iqtisadi və memarlıq inkişafına da ciddi töhfə verdi. Brüsseldəki monumental tikililər, parklar, saraylar və Antverpenin bir sıra görkəmli memarlıq nümunələri ölkənin müstəmləkəçilik keçmişini xatırladır.

Belçika tarixinin daha bir maraqlı və ağır səhifəsi isə uranla bağlıdır. ABŞ-ın Xirosima və Naqasakiyə atdığı atom bombalarında istifadə olunan uranın mühüm hissəsi Belçika Konqosundakı Şinkolobve yatağından əldə edilmişdi.

Ruanda faciəsinin tarixi zəmini

Belçikanın müstəmləkəçilik siyasətinin ağır nəticələri yalnız Konqo ilə məhdudlaşmadı.

Birinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniyanın Şərqi Afrikadakı müstəmləkə ərazilərinin bir hissəsi üzərində Belçikaya mandat verildi. Ruanda və Burundi də bu ərazilərə daxil idi.

Belçika müstəmləkə administrasiyası yerli əhali arasında mövcud olan sosial fərqləri sərtləşdirərək hutular və tutsilər arasında etnik bölgünü institusionallaşdırdı.

Əvvəllər bu qruplar arasında sosial və iqtisadi fərqlər mövcud olsa da, onların kimliyi bugünkü mənada sərt, dəyişməz etnik sərhədlərlə müəyyən edilmirdi. Lakin müstəmləkə hakimiyyəti bu fərqləri inzibati və siyasi mexanizmlər vasitəsilə dərinləşdirdi.

1930-cu illərdə şəxsiyyət sənədlərində etnik mənsubiyyətin göstərilməsi məcburi xarakter aldı. Nəticədə insanları hutulara və tutsilərə ayıran sistem dövlət səviyyəsində möhkəmləndirildi.

Müstəmləkə hakimiyyəti uzun müddət tutsilərə üstünlük verir, onların nümayəndələrini idarəçilikdə, təhsildə və digər mühüm sahələrdə irəli çəkirdi. Lakin müstəqillik ərəfəsində siyasət dəyişdi və Belçika bu dəfə hutuların siyasi üstünlüyünü dəstəkləməyə başladı.

Bu ziddiyyətli siyasət cəmiyyətdəki qarşıdurmanı daha da dərinləşdirdi.

1994-cü ildə Ruandada baş verən soyqırımı zamanı təxminən 800 min insan öldürüldü. Qurbanların böyük əksəriyyəti tutsilər, eləcə də soyqırımına qarşı çıxan hutular idi.

Belçikanın müstəmləkəçilik siyasəti həmin faciənin yeganə səbəbi olmasa da, etnik fərqlərin sərtləşdirilməsi və siyasi qarşıdurmanın dərinləşdirilməsində mühüm rol oynadı.

İki fərqli xalq, bir dövlət: Belçikanın daxili parçalanması

Bu gün Belçikada təxminən 11,8 milyon insan yaşayır. Lakin əhalinin vahid milli kimlik ətrafında birləşməsi məsələsi hələ də ölkənin ən mürəkkəb problemlərindən biridir. Belçika əsasən üç dil icmasına və üç regiona bölünür.

Flandriya – ölkənin iqtisadi mühərriki

Şimalda yerləşən Flandriya əhalinin təxminən 60 faizini təşkil edir. Burada holland dilinin flamand variantında danışılır.

Tarixin ironiyası ondadır ki, vaxtilə aqrar və nisbətən kasıb hesab edilən Flandriya XX əsrin ikinci yarısında iqtisadi yüksəlişə nail oldu. Antverpen və Zeebrugge limanları, neft-kimya sənayesi, yüksək texnologiyalar və almaz ticarəti regionun iqtisadi gücünü artırdı.

Bu gün flamand cəmiyyətində sağ və mərkəz-sağ siyasi qüvvələr güclüdür. Regionda vergi gəlirlərinin federal büdcə vasitəsilə iqtisadi cəhətdən zəif olan Valloniyaya yönəldilməsi ilə bağlı narazılıqlar da mövcuddur.

Valloniya – sənaye keçmişinin kölgəsində

Belçikanın cənubunda yerləşən Valloniya əsasən fransızdilli əhalidən ibarətdir. XIX əsrdə və XX əsrin əvvəllərində region kömür mədənləri və metallurgiya zavodları sayəsində ölkənin sənaye mərkəzi idi.

Lakin sənayenin tənəzzülü ilə vəziyyət dəyişdi. Bir sıra zavod və mədənlərin bağlanması işsizliyin artmasına, iqtisadi fəallığın azalmasına səbəb oldu.

Bu gün Valloniya sosial təminat və dövlət dəstəyi məsələlərinin siyasi müzakirələrdə mühüm yer tutduğu regionlardan biridir.

Brüssel – Avropanın beynəlxalq paytaxtı

Brüssel coğrafi baxımdan Flandriyanın daxilində yerləşsə də, ayrıca paytaxt regionu statusuna malikdir. Rəsmi olaraq fransız və holland dilləri istifadə olunur, lakin gündəlik həyatda fransız dili üstünlük təşkil edir.

Şəhərin demoqrafik mənzərəsi də fərqlidir. Burada Mərakeş, Türkiyə, Konqo və digər ölkələrdən gəlmiş insanların ailələri ilə yanaşı, Avropa İttifaqı və NATO strukturlarında çalışan minlərlə xarici mütəxəssis yaşayır.

Belçikanın siyasi sistemini anlamaq üçün onun inzibati quruluşuna da nəzər salmaq lazımdır.

Ölkədə federal hakimiyyətlə yanaşı, regionların və dil icmalarının ayrıca idarəetmə strukturları mövcuddur. Federal hökumət, Flandriya, Valloniya, Brüssel paytaxt regionu, fransızdilli və almandilli icmalar müxtəlif səlahiyyətlərə malikdirlər.

Bu sistemin mürəkkəbliyi o qədər böyükdür ki, Belçikada hakimiyyətin formalaşdırılması bəzən aylarla, hətta illərlə davam edir.

2010–2011-ci illərdə ölkə 541 gün tamhüquqlu federal hökumət olmadan yaşadı. 2019–2020-ci illərdə də hökumətin formalaşdırılması prosesi uzun müddət davam etdi.

Ən maraqlısı isə bu siyasi böhranların gündəlik həyata təsirinin nisbətən məhdud olması idi. Dövlət xidmətləri fəaliyyətini davam etdirir, pensiyalar ödənilir, kommunal xidmətlər və ictimai nəqliyyat işləyirdi.

Bunun səbəbi Belçikada bir sıra səlahiyyətlərin regionlar və yerli idarəetmə orqanları arasında bölüşdürülməsidir. Bəs belə bir dövlət niyə parçalanmır? Əsas səbəblərdən biri Brüsseldir.

Flamand separatçıları arasında müstəqillik ideyası uzun müddətdir mövcuddur. Lakin Brüsselin coğrafi mövqeyi və beynəlxalq statusu bu məsələni mürəkkəbləşdirir. Şəhər Flandriyanın ərazisində yerləşsə də, fransızdilli əhalinin üstünlük təşkil etdiyi ayrıca regiondur.

Üstəlik, Brüsselin Avropa İttifaqı və NATO-nun əsas qərargahlarından biri olması Belçikaya böyük iqtisadi və siyasi üstünlüklər qazandırır.

Daşınmaz əmlak, mehmanxana, restoran, hüquq və konsaltinq xidmətləri, nəqliyyat və digər sahələr beynəlxalq institutların mövcudluğundan ciddi gəlir əldə edir.

Beləliklə, bir-biri ilə siyasi baxımdan razılaşmaqda çətinlik çəkən regionları ümumi dövlət çərçivəsində saxlayan amillərdən biri də Brüsselin yaratdığı iqtisadi və geosiyasi üstünlükdür.

Brüssel necə Avropanın siyasi paytaxtına çevrildi?

Maraqlı sual yaranır: Niyə Avropa İttifaqının siyasi mərkəzi Paris, Berlin və ya Frankfurt deyil, məhz Brüsseldir?

Cavab böyük dövlətlər arasındakı rəqabətdə gizlənir.

1952-ci ildə Avropa Kömür və Polad Birliyi yaradılarkən təşkilatın əsas institutlarının yerləşəcəyi şəhər məsələsi ciddi müzakirə doğururdu. Fransa qərargahın Almaniyada, Almaniya isə Fransada yerləşməsini istəmirdi. Heç bir böyük dövlət digərinin Avropanın siyasi mərkəzi kimi qəbul edilməsinə razı deyildi.

Bu səbəbdən Lüksemburq və Brüssel kimi alternativlər ön plana çıxdı.

1958-ci ildə Avropa İqtisadi Birliyi fəaliyyətə başlayanda Brüssel artıq mühüm inzibati və diplomatik mərkəzə çevrilirdi. Şəhərdə beynəlxalq institutların yerləşməsi üçün əlverişli infrastruktur yaradılmışdı. Zaman keçdikcə Avropa qurumlarının böyük hissəsi burada cəmləşdi.

Brüsselin beynəlxalq statusunun möhkəmlənməsində NATO-nun qərargahının da mühüm rolu oldu.

1966-cı ildə Fransa prezidenti Şarl de Qoll ölkəsinin NATO-nun inteqrasiya olunmuş hərbi komandanlıq strukturundan çıxacağını elan etdi və təşkilatın hərbi qərargahının Fransa ərazisində fəaliyyətini dayandırmasını tələb etdi.

Nəticədə NATO-nun əsas hərbi strukturları Belçikaya köçürüldü. 1967-ci ildə Brüssel yaxınlığındakı yeni qərargah kompleksi fəaliyyətə başladı.

Beləliklə, kiçik Belçika Avropanın iki mühüm beynəlxalq strukturunun – Avropa İttifaqının əsas siyasi institutlarının və NATO-nun qərargahının yerləşdiyi ölkəyə çevrildi.

Bu, olduqca maraqlı geosiyasi paradoks idi: böyük dövlətlərin heç birinin digərinə güzəştə getmək istəmədiyi bir şəraitdə kiçik və neytral Belçika hamı üçün məqbul variant oldu.

Bu gün Brüsseldə Avropa Komissiyası, Avropa İttifaqının digər mühüm institutları, NATO qərargahı və minlərlə beynəlxalq təşkilat, diplomatik nümayəndəlik və lobbi şirkəti fəaliyyət göstərir.

Beləliklə, Belçikanın siyasi əhəmiyyəti onun hərbi və iqtisadi gücündən daha çox, beynəlxalq institutlara ev sahibliyi etməsindən qaynaqlanır.

Brüsselin iki üzü və dünya maliyyə sisteminin gizli açarı – “Euroclear”

Müasir Brüssel ziddiyyətlər şəhəridir.

Bir tərəfdə Avropa İttifaqının yüksək vəzifəli məmurları, diplomatlar, beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri və böyük şirkətlərin lobbiçiləri yaşayır. Onların gəlirləri və həyat standartları şəhərin orta göstəricilərindən xeyli yüksəkdir.

Digər tərəfdə isə Molenbek və Anderlext kimi sosial-iqtisadi problemlərin daha qabarıq hiss olunduğu rayonlar yerləşir. Bu ərazilərdə yoxsulluq, sosial təcrid, miqrantların inteqrasiyası və radikallaşma ilə bağlı problemlər zaman-zaman gündəmə gəlir.

Brüssel və Parisdə baş vermiş terror aktları zamanı bəzi terror şəbəkələrinin bu şəhərin müəyyən məhəllələri ilə əlaqələrinin üzə çıxması da təhlükəsizlik məsələlərini Avropa gündəliyinin əsas mövzularından birinə çevirib.

Antverpen isə başqa bir problemlə üz-üzədir. Şəhərin nəhəng limanı Latın Amerikasından Avropaya narkotik qaçaqmalçılığının əsas giriş nöqtələrindən birinə çevrilib. Burada fəaliyyət göstərən transmilli cinayətkar şəbəkələr arasında qarşıdurmalar, silahlı hücumlar və partlayışlar qeydə alınır.

Lakin Belçikanın dünya siyasətindəki əsl strateji əhəmiyyəti yalnız Brüsselin siyasi institutları ilə məhdudlaşmır.

Ölkənin maliyyə sistemindəki ən mühüm qurumlardan biri Euroclear şirkətidir.

Brüsseldə yerləşən Euroclear dünyanın ən böyük beynəlxalq qiymətli kağızlar hesablaşma və depozitar infrastrukturlarından biridir. Bu qurum beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarında, dövlət istiqrazlarının və digər qiymətli kağızların saxlanılması və hesablaşmalarında mühüm rol oynayır.

Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Euroclear-ın əhəmiyyəti daha da artdı.

Qərbin sanksiyaları nəticəsində Rusiya Mərkəzi Bankının yüz milyardlarla dollarlıq suveren aktivləri donduruldu. Bu vəsaitlərin böyük hissəsi, təxminən 190–210 milyard avro, məhz Euroclear-da saxlanılır.

Beləliklə, Brüssel təkcə Avropanın siyasi qərarlarının müzakirə olunduğu məkan deyil, həm də dünya maliyyə sisteminin ən həssas məsələlərindən birinin mərkəzinə çevrilib.

Rusiya aktivlərinin taleyi ətrafında gedən müzakirələr isə Belçikanı mürəkkəb geosiyasi seçim qarşısında qoyub.

Bir tərəfdən ABŞ, Böyük Britaniya, Ukrayna və bir sıra Avropa dövlətləri dondurulmuş Rusiya aktivlərinin Ukraynanın müdafiəsi və bərpası üçün istifadəsini istəyirlər.

Digər tərəfdən, Belçika hökuməti və Euroclear rəhbərliyi bu aktivlərin əsas məbləğinin müsadirə edilməsinə ehtiyatla yanaşır.

Hələlik Qərbin tətbiq etdiyi mexanizm əsasən dondurulmuş Rusiya aktivlərinin özündən deyil, onların investisiyasından əldə olunan fövqəladə gəlirlərdən istifadə edilməsini nəzərdə tutur.

Bəs Belçikanı ehtiyatlı davranmağa vadar edən nədir?

Əsas səbəb beynəlxalq maliyyə sisteminə olan etimad məsələsidir.

Əgər bir dövlətin suveren ehtiyatları siyasi qərar əsasında tamamilə müsadirə edilərsə, digər ölkələr də öz maliyyə aktivlərinin Avropa institutlarında saxlanılmasının təhlükəsizliyini sorğulaya bilərlər.

Xüsusilə Çin, Hindistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi böyük maliyyə imkanlarına malik dövlətlərin bu məsələyə münasibəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bundan başqa, Rusiyanın mümkün hüquqi iddiaları, qarşılıqlı müsadirə tədbirləri və beynəlxalq məhkəmə çəkişmələri də Belçikanın qarşısında ciddi risklər yaradır.

Burada söhbət yalnız siyasi mövqedən getmir. Söhbət Avropanın maliyyə infrastrukturu, avronun beynəlxalq nüfuzu və mülkiyyət hüququna olan etimaddan gedir.

Məhz buna görə Belçika hökuməti Rusiya aktivlərinin əsas məbləğinin müsadirəsinə qarşı ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirir.

Bu mənada Euroclear artıq sadəcə maliyyə institutu deyil. O, qlobal geosiyasi qarşıdurmanın mühüm alətlərindən birinə çevrilib.

Belçika – Avropanın görünməyən güc mərkəzi

Belçikanın tarixini, siyasi quruluşunu və beynəlxalq mövqeyini təhlil etdikdə maraqlı mənzərə ortaya çıxır.

Birincisi, bu ölkə klassik milli dövlət modelindən fərqli olaraq, böyük Avropa güclərinin diplomatik razılaşması nəticəsində formalaşıb. Onun daxilində vahid milli kimlikdən daha çox, fərqli dil və siyasi maraqlara malik icmalar mövcuddur.

İkincisi, Belçikanın müstəmləkəçilik keçmişi Avropanın humanizm və demokratiya haqqında yaratdığı ideal obrazla ciddi ziddiyyət təşkil edir. Konqoda törədilmiş cinayətlər və Ruandada etnik bölgülərin dərinləşdirilməsi bunun ən ağır nümunələridir.

Üçüncüsü, daxili siyasi parçalanmaya baxmayaraq, Belçika beynəlxalq miqyasda böyük əhəmiyyət qazanıb. Brüsselin Avropa İttifaqı və NATO-nun qərargahlarına ev sahibliyi etməsi ölkənin geosiyasi çəkisini qat-qat artırıb.

Dördüncüsü, Euroclear vasitəsilə Belçika dünya maliyyə sisteminin ən həssas məsələlərindən birində mühüm mövqeyə sahibdir. Rusiya aktivlərinin taleyi ilə bağlı qərarlar artıq yalnız Brüsselin deyil, bütün Avropanın maliyyə və siyasi gələcəyinə təsir göstərə biləcək məsələdir.

Belçikanın əsas paradoksu da məhz bundadır.

Daxilində siyasi parçalanma yaşayan, hökumət formalaşdırmaqda çətinlik çəkən, iki böyük dil icmasının maraqlarını uzlaşdırmağa çalışan kiçik bir dövlət beynəlxalq siyasətin ən mühüm qərarlarının qəbul edildiyi mərkəzlərdən birinə çevrilib.

Bəlkə də Belçikanın əsl gücü elə bundadır: özü böyük güc olmaq iddiasında deyil, amma dünyanın ən böyük güclərinin bir araya gəldiyi məkanlardan birinə çevrilməyi bacarıb.

Belçika Avropanın siyasi səhnəsində əsas aktyor olmaya bilər. Amma səhnənin harada qurulacağını müəyyən edən ünvanlardan biri məhz Brüsseldir.

Tərcümə etdi: Ağagül Mürsəlov

Mənbə: konkret.az