Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Rusiya–Ukrayna müharibəsinin dayandırılması üçün yenidən diplomatik səhnənin mərkəzinə çıxır. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin oktyabrın 31-də İstanbula səfəri təsadüfi deyil. Ankara həm Vaşinqtonun, həm Moskvanın, həm də Kiyevin qəbul edə biləcəyi danışıqlar platformasına çevrilməyə çalışır. Bəs Ərdoğan həqiqətən müharibəni dayandıra bilərmi?

Musavat.com xəbər verir ki, İstanbulun Dolmabağça sarayında keçirilən görüşdə Ərdoğanla Zelenski Rusiya–Ukrayna müharibəsinin gələcəyini, Qara dənizdə təhlükəsizliyi, taxıl dəhlizini və mümkün yeni sülh danışıqlarını müzakirə ediblər.

Görüşdə Türkiyənin müdafiə naziri Yaşar Gülər, Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri İbrahim Kalın, Ukraynanın xarici işlər naziri Andrey Sıbiha və xarici kəşfiyyat rəhbəri Rüstəm Umerovun iştirakı danışıqların həm diplomatik, həm də təhlükəsizlik baxımından əhəmiyyətini göstərir.

Ərdoğanın əsas hədəfi nədir?

Türkiyə Prezidenti görüşdən sonra bildirib ki, Ankara sülhün əldə olunması üçün bütün imkanlarından istifadə etməyə hazırdır. O, ABŞ Prezidenti Donald Trampın diplomatik təşəbbüslərini müsbət qiymətləndirib və Türkiyənin əvvəlki Rusiya–Ukrayna danışıqlarına ev sahibliyi etməsini xatırladıb.

Ərdoğanın siyasətində əsas üstünlük onun hər iki müharibə tərəfi ilə danışa bilməsidir. Türkiyə Ukraynanın ərazi bütövlüyünü müdafiə edir, Kiyevlə hərbi və iqtisadi əməkdaşlığı genişləndirir. Eyni zamanda Putinlə əlaqələrini qoruyur, Rusiya ilə diplomatik kanalları bağlamır.

Bu, Ankaraya Qərbin bir çox paytaxtının malik olmadığı vasitəçilik imkanı verir.

Ərdoğan üçün başqa mühüm məsələ də var: Trampın sülh təşəbbüsündə Türkiyənin kənarda qalmaması. ABŞ, Rusiya və Ukrayna arasında mümkün razılaşmanın Ankaranın iştirakı olmadan hazırlanması Türkiyənin regional təsir imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Zelenski Putinlə görüşməyə hazırlaşır?

Reuters-in məlumatına görə, Zelenski noyabrın 6–10-da Ukrayna, ABŞ və Rusiya nümayəndələrinin Əbu-Dabidə görüşəcəyinə ümid etdiyini açıqlayıb.

İstanbulda isə Zelenski Ərdoğanla üçtərəfli danışıqların perspektivlərini, Türkiyə və Avropanın prosesə qoşulmasını, görüşlərin Türkiyədə keçirilməsi imkanlarını müzakirə edib.

Burada əsas intriqa Putinlə Zelenskinin birbaşa görüşünün mümkün olub-olmamasıdır. Tramp belə bir görüşün yaxın zamanda keçirilə biləcəyini söyləsə də, tərəflərin bunu hansı şərtlərlə qəbul edəcəyi hələ aydın deyil.

Əsas maneə dəyişməyib: Rusiya ərazi məsələsində güzəştlər tələb edir, Ukrayna isə öz suverenliyi və ərazi bütövlüyünün təminatını istəyir. Bu ziddiyyət aradan qalxmayınca, liderlərin görüşü belə avtomatik sülh demək olmayacaq.

İstanbuldan ilk konkret nəticə: Qara dəniz

Ərdoğan–Zelenski görüşünün ən mühüm praktik nəticəsi Qara dənizdə taxıl dəhlizinin fəaliyyətinin təmin edilməsi istiqamətində əməkdaşlıq razılaşmasıdır.

Zelenski bildirib ki, Türkiyə ilə məqsədləri taxıl daşımalarının təhlükəsizliyini və davamlılığını təmin etməkdir.

Ərdoğan isə Qara dənizdə mülki gəmilərə hücumları qəbuledilməz adlandırıb. Türkiyə Prezidenti hesab edir ki, dəniz nəqliyyatının təhlükəsizliyi barədə razılaşma daha geniş sülh prosesinə təkan verə bilər.

Bu, Ankaranın diplomatik taktikasını göstərir: böyük sülh müqaviləsinə nail olmaq mümkün deyilsə, əvvəlcə tərəflərin razılaşa biləcəyi məhdud məsələlərdən başlamaq.

Ancaq Moskvanın razılığı olmadan Qara dənizdə tam təhlükəsizlik rejiminin qurulması çətin görünür. Hələlik yeni dəhlizin bütün tərəflər tərəfindən qəbul edilmiş yekun mexanizmi açıqlanmayıb.

Azərbaycan üçün nə dəyişir?

İstanbul danışıqlarının Azərbaycan üçün də əhəmiyyəti var. Qara dənizdə təhlükəsizliyin bərpası regional ticarətə, nəqliyyat xətlərinə və Orta Dəhlizin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərə bilər.

Bakı həm Türkiyə, həm Ukrayna, həm də Rusiya ilə münasibətlərə malikdir. Buna görə müharibənin diplomatik yolla dayandırılması Azərbaycanın iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarına uyğundur.

Digər tərəfdən, Türkiyənin böyük sülh prosesində mövqeyinin güclənməsi Cənubi Qafqazdakı geosiyasi balans üçün də əhəmiyyət daşıyacaq.

Sülh yaxınlaşır, yoxsa diplomatik oyun başlayır?

İstanbul görüşü müharibənin bitdiyini və ya yaxın günlərdə sülh müqaviləsinin imzalanacağını göstərmir. Lakin danışıqların yeni mərhələsinə hazırlıq getdiyi aydındır.

Ərdoğan indi üç mühüm siyasi fiqurla — Trampla, Putinlə və Zelenski ilə işləyə bilən vasitəçi mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır.

Türkiyə Prezidentinin əsas qazancı hələlik sülh deyil, sülh danışıqlarının əvəzolunmaz iştirakçılarından birinə çevrilmək imkanıdır.

İndi əsas sual budur: Putin İstanbulun diplomatik təkliflərinə müsbət cavab verəcəkmi, yoxsa Ərdoğanın yeni vasitəçilik təşəbbüsü də əvvəlkilər kimi nəticəsiz qalacaq?

Araşdırmanın vacib əlavəsi – Moskvanın reaksiyası: Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov oktyabrın 30-da bildirib ki, üçtərəfli danışıqlara hazırlıq Rusiyanın hərbi əməliyyatları dayandırması demək deyil. Moskva Ukraynaya qüvvələrini yenidən toplamaq imkanı verəcək atəşkəsə qarşıdır. Bu mövqe İstanbul təşəbbüsünün qarşısındakı əsas maneələrdən biridir.

Mənbə: musavat.com