Hərəkatın vahid liderinin olmaması, müxtəlif peşə və siyasi çevrələrdən olan namizədlərin bir araya gəlməsi gələcək hökumətin formalaşdırılması və ortaq qərarların qəbulu baxımından çətinliklər yarada bilər

Hər şey 2024-cü ilin noyabrında Novi-Sad şəhərində dəmir yolu vağzalının örtüyünün uçması və 16 nəfərin həlak olması ilə başladı.

Musavat.com xəbər verir ki, hadisənin araşdırılması üçün tələbələrin təşkil etdikləri aksiyalar tədricən korrupsiyaya, dövlət idarəçiliyinə və hakimiyyətin məsuliyyətinə qarşı ümummilli hərəkata çevrildi.

2026-cı il oktyabrın 25-də keçirilən növbədənkənar parlament seçkisində tələbələrin dəstəklədiyi siyahıdakı şəxslər deputat kürsüsü uğrunda mübarizədə üstünlük əldə etdilər.

Vuçiçin tələbə hərəkatını “Taliban”la müqayisə etməsi isə bu mübarizənin siyasi simvollarından birinə çevrildi. Serbiya prezidenti 2026-cı ilin martında tələbələrin siyasi fəaliyyətini Əfqanıstan “Taliban”ı və Kambocada Pol Pot rejimi ilə əlaqələndirərək onların hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə ölkəni idarə edə bilməyəcəklərini iddia edib. Bəllidir ki, “Taliban” Əfqanıstanda dini-siyasi ideologiyaya əsaslanan, ölkəni öz idarəçilik və şəriət sistemi ilə idarə edən hərəkatdır. Serbiyadakı tələbə etirazlarının əsas tələbləri isə korrupsiyanın araşdırılması, hüququn aliliyinin təmin edilməsi və dövlət institutlarının islahıdır. Bu iki hərəkatın məqsədləri və fəaliyyət üsulları arasında ciddi fərqlər var.

Hərəkat necə yarandı və nə istəyirlər ?

Novi-Sad vağzalında baş verən faciə Serbiya cəmiyyətində dövlət layihələrinin şəffaflığı və məmurların məsuliyyəti ilə bağlı ciddi suallar doğurdu. Etirazçılar tikinti işlərinin və dövlət satınalmalarının araşdırılmasını, faciəyə görə məsul şəxslərin cəzalandırılmasını, tələbələrə qarşı zorakılıq iddialarının araşdırılmasını tələb etdilər.

İlk vaxtlar universitetlərin auditoriyalarında və kampuslarında başlayan aksiyalar ölkənin müxtəlif şəhərlərinə yayıldı. Tələbələrə müəllimlər, fermerlər, hüquqşünaslar, həkimlər və digər peşə qruplarının nümayəndələri qoşuldular. Beləliklə, ilkin olaraq konkret faciəyə görə məsuliyyət tələb edən etirazlar siyasi sistemin dəyişdirilməsini istəyən geniş ictimai hərəkata çevrildi.

Hərəkatın əsas xüsusiyyəti onun ənənəvi partiya strukturu üzərində qurulmamasıdır. Tələbələr özlərini köhnə siyasi elitanın davamı kimi təqdim etmək əvəzinə, dövlət institutlarının yenilənməsini və idarəçiliyin cəmiyyət qarşısında hesabatlı olmasını tələb edirlər. Onların seçki siyahısında müxtəlif sahələri təmsil edən şəxslərin yer alması da bu yanaşmanın bir hissəsidir.

Tələbə hərəkatının gündəliyində bir neçə əsas tələb dayanır. Onları belə sıralamaq olar:

Korrupsiyanın araşdırılması: dövlət vəsaitlərinin xərclənməsi, iri infrastruktur layihələri və satınalmalar üzərində nəzarətin gücləndirilməsi.

Müstəqil məhkəmə və hüquq sistemi: məhkəmə və prokurorluğun siyasi təsirdən uzaqlaşdırılması, qanun qarşısında bərabərliyin təmin olunması.

Dövlət institutlarında islahatlar: vəzifələrə siyasi sədaqətə görə deyil, peşəkarlıq əsasında təyinatların aparılması.

Media azadlığı: ictimai yayım qurumlarının siyasi nəzarətdən çıxarılması və informasiya mühitində bərabər imkanların yaradılması.

Təhsil və sosial təminat: universitetlərin müstəqilliyinin qorunması, təhsil imkanlarının yaxşılaşdırılması, sosial xidmətlərin və yaşayış şəraitinin inkişafı.

Vuçiçdən sonra Serbiyanı nə gözləyir?

Hərəkatın qarşısında indi küçə etirazlarından daha mürəkkəb vəzifə dayanır: dövlət institutlarında dəyişikliklər aparmaq, korrupsiya ilə mübarizəni real nəticələrə çevirmək və müxtəlif baxışları olan tərəfdarları vahid siyasi gündəlik ətrafında birləşdirmək.

“Reuters”in dünən yaydığı məlumata görə, tələbələrin dəstəklədiyi siyahının seçkidə uğur qazanması Serbiyada yeni siyasi mərhələnin başlanğıcıdır. Bununla belə, hərəkatın vahid liderinin olmaması, müxtəlif peşə və siyasi çevrələrdən olan namizədlərin bir araya gəlməsi gələcək hökumətin formalaşdırılması və ortaq qərarların qəbulu baxımından çətinliklər yarada bilər. Bundan başqa, əvvəlki hakimiyyətin dövlət strukturlarında qalan tərəfdarları və ölkənin iqtisadi problemləri də yeni siyasi qüvvənin qarşısında ciddi sınaqlar olacaq.

Xarici siyasət də mühüm sual olaraq qalır. Serbiya uzun müddətdir Avropa İttifaqına inteqrasiya məqsədini Rusiya ilə ənənəvi əlaqələri və Çinlə iqtisadi əməkdaşlığı ilə uzlaşdırmağa çalışır. Tələbə hərəkatı isə əsasən daxili islahatlara fokuslanıb və xarici siyasət məsələlərində vahid, ətraflı mövqe ortaya qoymayıb. Buna görə də yeni siyasi qüvvənin Brüssel, Moskva və Pekinlə münasibətlərdə hansı xətti seçəcəyi hələ aydın deyil.
Azərbaycan üçün də Serbiyada baş verənlər izlənilməli prosesdir. Bakı ilə Belqrad arasında siyasi və iqtisadi əlaqələr mövcuddur. Serbiyada hakimiyyət dəyişikliyi və ya xarici siyasət prioritetlərinin yenilənməsi ikitərəfli münasibətlərin gələcək istiqamətinə təsir göstərə bilər. Lakin tələbə hərəkatının qələbəsini avtomatik olaraq Serbiyanın Rusiya və ya Azərbaycanla münasibətlərinin dəyişəcəyi kimi yozmaq üçün əsas yoxdur. Bunun üçün yeni hakimiyyətin konkret qərarlarını və xarici siyasət proqramını görmək lazımdır.

Mənbə: musavat.com