Azərbaycanda yanacaq satışına xərclər niyə artır? - ŞƏRH

Azərbaycanda yanacaq satışına xərclər niyə artır? - ŞƏRH
Bu ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycanda pərakəndə ticarət şəbəkəsində 3 milyard 462,5 milyon manatlıq avtomobil yanacağı satılıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,8% çoxdur. Ümumi pərakəndə ticarət dövriyyəsinin 57 milyard 523,4 milyon manat təşkil etdiyi nəzərə alınarsa, avtomobil benzini və dizel yanacağına istehlak xərclərinin 6%-nin yönəldilməsi bu məhsulların gündəlik iqtisadi həyatda əhəmiyyətli yer tutduğunu göstərir.

Yanacaq satışının artımını yalnız avtomobillərin sayının çoxalması ilə izah etmək düzgün olmaz. Bu göstəriciyə nəqliyyat vasitələrinin gündəlik istifadə intensivliyi, əhalinin gəlirləri, iqtisadi fəallıq, yükdaşımaların həcmi və yanacağın qiymət dinamikası da təsir göstərir. Xüsusilə şəhərlərdə şəxsi avtomobillərdən istifadənin geniş yayılması, regionlararası hərəkətliliyin və kommersiya daşımalarının davam etməsi yanacağa olan tələbatı dəstəkləyən amillər sırasındadır.

Bununla yanaşı, açıqlanan 3,8%-lik artım nominal satış dəyərinə aiddir. Yəni bu rəqəm satılan yanacağın fiziki həcminin də eyni nisbətdə artdığını göstərmir. Satışın dəyəri həm istehlak edilmiş yanacağın miqdarından, həm də məhsulların qiymətindən asılıdır. Buna görə real tələbatın dəyişməsini daha dəqiq qiymətləndirmək üçün benzin və dizel üzrə satış həcmlərinin litr və ya tonla dinamikasına da baxmaq lazımdır.

Pərakəndə ticarətin digər göstəriciləri də istehlak bazarında müəyyən fərqləri ortaya qoyur. Hesabat dövründə ümumi ticarət dövriyyəsi real ifadədə 3,8% artdığı halda, ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatları üzrə artım 1,5%, qeyri-ərzaq malları üzrə isə 6,6% olub. Bu fərq qeyri-ərzaq mallarına tələbatın daha sürətlə genişləndiyini göstərir. Yanacaq satışının artımı isə istehlak xərclərinin mühüm hissəsinin nəqliyyat və gündəlik hərəkətliliklə bağlı olduğunu təsdiqləyir.

Yanacağa çəkilən xərclərin iqtisadi təsiri yalnız istehlakçı büdcəsi ilə məhdudlaşmır. Benzin və dizel nəqliyyat, logistika, kənd təsərrüfatı və bir sıra xidmət sahələrinin əsas xərc komponentlərindəndir. Bu səbəbdən yanacaq bazarındakı dəyişikliklər məhsul və xidmətlərin maya dəyərinə, nəticə etibarilə isə qiymətlərə təsir göstərə bilər. Xüsusilə yükdaşımalarında yanacaq xərclərinin artması daşınma tarifləri və təchizat zəncirlərinin ümumi xərcləri baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Digər tərəfdən, yanacaq satışına ayrılan vəsaitin yüksək payı enerji səmərəliliyi və alternativ nəqliyyat imkanlarının inkişafını da gündəmə gətirir. İctimai nəqliyyatın əlçatanlığının artırılması, elektrik və hibrid avtomobillərin istifadəsinin genişlənməsi, eləcə də nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi uzunmüddətli perspektivdə yanacaq istehlakının daha səmərəli təşkilinə kömək edə bilər. Bu istiqamətlər həm istehlakçıların nəqliyyat xərclərinin optimallaşdırılması, həm də enerji resurslarından daha səmərəli istifadə baxımından əhəmiyyətlidir.

Ümumilikdə, yanacaq satışının 3,8% artması ölkədə istehlak bazarının genişlənməsi fonunda qiymətləndirilməlidir. Lakin bu göstəricinin iqtisadi mənzərəsini tam anlamaq üçün nominal satış dəyəri ilə yanaşı, fiziki istehlak həcmi, nəqliyyat vasitələrinin sayı və yanacaq qiymətlərindəki dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır. Əsas məsələ tələbatın artımını yalnız daha çox yanacaq istehlakı kimi deyil, nəqliyyat və logistika sisteminin səmərəliliyi kontekstində də qiymətləndirməkdir.

Mənbə: www.aznews.az