2026-cı ilin ilk doqquz ayında Azərbaycanın kənd təsərrüfatı və aqrar-sənaye məhsullarının ixracı 19,6 faiz artaraq 1,08 milyard dollara çatıb. İxracın artması fermerlərin gəlirlərinə müsbət təsir göstərsə də, daxili bazarda ərzaq qiymətləri və istehsalçı ilə istehlakçı arasındakı qiymət fərqi məsələsi aktuallığını qoruyur.
İqtisadçı, Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının artması ölkə iqtisadiyyatı və fermerlərin gəlirləri baxımından müsbət haldır. Xarici bazarlara çıxış genişləndikcə istehsalçılar məhsullarını daha sərfəli qiymətə satmaq imkanı qazanırlar.
Onun sözlərinə görə, ixracın artması daxili bazarda qiymətlərin mütləq yüksələcəyi demək deyil. Bu, məhsulun istehsal həcmindən, daxili tələbatdan və bazarda təklifin vəziyyətindən asılıdır. Əgər istehsal artımı həm ixracı, həm də daxili tələbatı ödəməyə kifayət edirsə, qiymətlərə ciddi təzyiq yaranmaya bilər. Lakin məhsul istehsalının azaldığı şəraitdə ixracın genişlənməsi daxili bazarda təklifin azalmasına və qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Akif Nəsirli qeyd edib ki, Azərbaycanda bəzi ərzaq məhsullarının baha olmasının səbəblərindən biri istehsalçı ilə istehlakçı arasındakı qiymət fərqidir. Fermer məhsulunu tarladan nisbətən aşağı qiymətə sata bilər, lakin daşınma, saxlama, qablaşdırma, topdansatış və pərakəndə ticarət xərcləri son qiyməti artırır.
İqtisadçının fikrincə, soyuducu anbarların çatışmazlığı, logistika xərcləri, vasitəçilərin çoxluğu və bazarda rəqabətin zəif olması da bu fərqi böyüdə bilər. Bəzi hallarda mövsümi istehsal azalması və idxaldan asılılıq da qiymətlərin yüksəlməsinə təsir göstərir.
O bildirib ki, ixracın artması fermerlərin gəlirlərini yüksəldə bilər, lakin bu gəlirin nə dərəcədə istehsalçıya çatması vacibdir. Fermer məhsulunu birbaşa xarici alıcıya və ya emal müəssisəsinə satmaq imkanına malik olduqda daha çox qazanc əldə edə bilər. Əks halda, ixracdan yaranan əlavə gəlirin əhəmiyyətli hissəsi vasitəçilərin payına düşə bilər.
Akif Nəsirli bu baxımdan kooperativlərin inkişafını, fermerlərlə ticarət şəbəkələri arasında birbaşa müqavilələrin genişləndirilməsini və ixrac bazarlarına çıxışın asanlaşdırılmasını vacib hesab edir.
İqtisadçı vurğulayıb ki, daxili bazarda qiymətləri qorumaq üçün ilk növbədə məhsuldarlığı artırmaq, müasir suvarma sistemlərini genişləndirmək, saxlama və soyuducu anbar infrastrukturunu inkişaf etdirmək lazımdır. Məhsulun yığım dövründə ucuz qiymətə satılmasının qarşısını almaq üçün fermerlərin saxlama və emal imkanları da artırılmalıdır.
Onun sözlərinə görə, daxili bazarda əsas ərzaq məhsullarının istehsalı, ixracı və qiymətləri mütəmadi izlənilməli, süni qiymət artımına və rəqabəti məhdudlaşdıran davranışlara qarşı nəzarət gücləndirilməlidir.
Akif Nəsirli hesab edir ki, əsas məqsəd ixracı məhdudlaşdırmaq deyil, istehsalı və məhsuldarlığı artıraraq həm xarici bazarların, həm də daxili tələbatın təmin edilməsinə nail olmaqdır. İxracın artması fermerlərin gəlirlərini yüksəldir, istehsala investisiyanı stimullaşdırır və kənd təsərrüfatının inkişafına töhfə verir. Bununla belə, bu proses istehlakçıların alıcılıq qabiliyyətini zəiflətməməlidir. Bunun üçün bazarda şəffaflıq, sağlam rəqabət və səmərəli logistika sistemi təmin edilməlidir.
Vüsalə Hüseynova
Mənbə: www.bakupost.az
scorpion.az