Hesabat dövründə Azərbaycan Rusiyadan 933 min ABŞ dolları dəyərində (1 il əvvəlki göstəricidən 65 % çox) 4 min 883 ton (+2,1 dəfə), Qazaxıstandan 61,2 min ABŞ dolları dəyərində 490 ton (1 il əvvəl tədarük olmayıb), Türkiyədən 27,4 min ABŞ dolları dəyərində (+3,4 dəfə) 28,1 ton (+9 dəfə) və Hindistandan 29,42 min ABŞ dolları dəyərində 35,7 ton kömür alıb.

Azərbaycan 2 il 8 aylıq fasilənin ardından Hindistandan kömür tədarükünü bərpa edib.

2025-ci ildə Azərbaycana idxal edilmiş 21 min 709 ton kömürün 93,7 %-i Rusiyanın payına düşüb.

Azərbaycanın 2026-cı ilin ilk rübündə kömür idxalını həm dəyər, həm də həcm baxımından əhəmiyyətli dərəcədə artırması ilk baxışda enerji siyasətində ziddiyyətli görünə bilər. Çünki ölkə zəngin neft-qaz ehtiyatlarına malikdir və eyni zamanda yaşıl enerji layihələrinə böyük investisiyalar yatırır. Lakin statistikaya daha dərindən baxdıqda kömür idxalındakı artımın enerji istehlakı ilə yanaşı, sənaye və istehsal sektorlarında baş verən proseslərlə əlaqəli olduğu görünür.

Rəsmi məlumatlara görə, ilk rübdə Azərbaycana 5 438 ton kömür idxal edilib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,3 dəfə çoxdur. Dəyər ifadəsində isə artım 84 % təşkil edib. İdxalın böyük hissəsinin Rusiyanın payına düşməsi diqqət çəkir. Bu ölkədən gətirilən kömür ümumi idxalın təxminən 90 %-dən çoxunu təşkil edir. Eyni zamanda Qazaxıstan və Türkiyədən tədarükün artması, Hindistandan isə 2 il 8 aylıq fasilədən sonra idxalın bərpası bazarın müəyyən qədər diversifikasiya olunduğunu göstərir.

Qlobal enerji bazarlarında son illərdə maraqlı tendensiya müşahidə olunur. Bir tərəfdən inkişaf etmiş ölkələr karbon emissiyalarının azaldılması məqsədilə kömürdən istifadənin mərhələli şəkildə azaldılmasına çalışırlar. Digər tərəfdən, sənaye istehsalı və enerji təhlükəsizliyi məsələləri səbəbindən bir çox ölkələr kömürdən tam imtina edə bilmirlər. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına görə, dünya üzrə kömür istehlakı son illərdə rekord səviyyələrə yaxınlaşıb. Bunun əsas səbəblərindən biri Asiya ölkələrində sənaye və elektrik enerjisi istehsalına olan yüksək tələbatdır.

Azərbaycanın idxal etdiyi kömürün əsas hissəsi də elektrik enerjisi istehsalından daha çox sənaye məqsədləri üçün istifadə olunur. Metallurgiya, tikinti materialları istehsalı, sement sənayesi və bəzi emal sahələrində kömür hələ də vacib xammal hesab edilir. Xüsusilə yüksək temperatur tələb edən istehsal proseslərində kömür və koks məhsulları alternativsiz enerji mənbələrindən biri olaraq qalır. Bu baxımdan idxalın artması müəyyən sənaye sahələrində aktivliyin yüksəlməsi ilə də əlaqələndirilə bilər.

Diqqət çəkən məqamlardan biri də Hindistandan kömür tədarükünün yenidən başlamasıdır. Hindistan hazırda dünyanın ən böyük kömür istehsalçıları və istehlakçılarından biridir. Son illərdə bu ölkə həm daxili istehsalını artırıb, həm də beynəlxalq kömür ticarətində daha fəal iştirak etməyə başlayıb. Azərbaycanın bu bazardan yenidən idxala başlaması təchizat marşrutlarının şaxələndirilməsi baxımından əhəmiyyətli addım kimi qiymətləndirilə bilər.

Bununla yanaşı, kömür idxalının artmasını Azərbaycanın yaşıl enerji strategiyasından uzaqlaşması kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Hazırda ölkə günəş və külək enerjisi layihələrinə milyardlarla dollar həcmində investisiyalar cəlb edir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan yaşıl enerji zonaları, Xəzər dənizində külək enerjisi layihələri və beynəlxalq tərəfdaşlarla həyata keçirilən təşəbbüslər uzunmüddətli perspektivdə enerji balansında bərpa olunan mənbələrin payını artırmağa hesablanıb.

Əslində, bir çox ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, enerji keçidi mərhələli şəkildə həyata keçirilir. Hətta Avropa İttifaqında belə bəzi ölkələr enerji təhlükəsizliyi məqsədilə müəyyən dövrlərdə kömür stansiyalarının fəaliyyətini davam etdiriblər. Buna görə də qısamüddətli dövrdə kömür idxalındakı artım daha çox sənaye və istehsal tələbatının nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Mövcud statistika göstərir ki, Azərbaycan enerji resursları ilə zəngin ölkə olsa da, qlobal təcrübədə olduğu kimi müxtəlif enerji və sənaye xammalı mənbələrindən istifadə etməyə davam edir. Kömür idxalının artması iqtisadi fəallıq, sənaye istehsalı və təchizat zəncirinin şaxələndirilməsi ilə bağlı proseslərin göstəricisi kimi çıxış edir. Uzunmüddətli perspektivdə isə ölkənin əsas strateji xətti yenə də enerji səmərəliliyinin artırılması və yaşıl iqtisadiyyata keçid olaraq qalır.

Nuray

Mənbə: www.aznews.az