BBC “Taliban”ın Əfqanıstanda hakimiyyəti ələ almasının beşinci ildönümü münasibətilə ölkədə yaşayan qadınlarla danışıb.

2021-ci ildən hakimiyyətdə olan “Taliban” qadın hüquqlarını sistematik şəkildə məhdudlaşdırıb.

Nəticədə qadınlar altıncı sinifdən sonra təhsil ala bilmirlər və çölə çıxdıqda bütün bədənlərini örtən burqa geyinməyə məcbur olurlar.

Onlar səyahət və rəsmi sənədləşmə kimi bir çox gündəlik işləri ərləri və ya kişi qohumları olmadan yerinə yetirə bilmirlər.

BBC-yə danışan 32 yaşlı Zuhal jurnalist keçmişindən danışıb. Zuhal “Taliban”dan əvvəlki Əfqanıstan Respublikası dövrünü xatırlayıb: “Həyatım tamamilə fərqli idi, hər səhər işə həyəcanla gedirdim”.

Zuhal həmin dövrdə gələcəklə bağlı arzularının olduğunu və bu arzularına çatmaq üçün hər gün çalışdığını bildirib: “Televiziya kanalına girəndə cəmiyyətdə bir yerim olduğunu və dəyərli olduğumu hiss edirdim. Xəbərləri oxuyanda və insanlarla əlaqə quranda səsimin eşidildiyini hiss edirdim”.

20 yaşlı keçmiş tələbə Lima isə “Taliban” hakimiyyətə gələndə 10-cu sinifdə oxuduğunu deyib.

Lima həmin vaxt həkim olmaq arzusunda olduğunu, amma indi “ümidsiz” olduğunu bildirib: “Gələcəyimi görə bilmədiyim üçün həyatımı kor kimi yaşayıram; sahib olduğum hər şey yoxa çıxır”.

Təhlükəsizlik səbəbindən əsl adını və şəxsi məlumatlarını açıqlamayan Manija “Taliban”la əlaqəli məhkəmə tərəfindən əlləri və gözləri bağlı şəkildə mühakimə olunduğunu xatırlayıb: “Məni hamının qarşısında 39 dəfə qamçıladılar. Hər qamçını saydılar”.

O, şallaqlanmasının səbəbini belə izah edib: “Mən biri ilə dostluq və tanışlıq münasibətində idim. Evlənmək istəyirdik, amma təəssüf ki, həbs olunduq. “Taliban” kəşfiyyatının bunu necə öyrəndiyini bilmirəm. Kimsə bizim haqqımızda məlumat vermiş ola bilər”.

“Taliban” rəsmiləri qadın məhbuslara qarşı zorakılıq iddialarını rədd edir və məhkum edilənlərin şəriət qanunlarına əsasən cəzalandırıldığını bildirirlər. Onlar həmçinin qadınların saxlanıldığı həbsxanaların qadınlar tərəfindən idarə olunduğunu deyirlər.

BBC-yə danışan 18 yaşlı Şakiba Kabildəki zərgərlik mağazasında işləyir.

“Uşaqlıqdan bəri ən böyük arzum oxumaq olub”, - deyə o bildirib.

“Orta məktəbdə doqquzuncu sinfə qədər oxumuşam və o vaxtlar bütün qızların məktəbi bitirəcəyinə, universitetə gedəcəyinə və bir gün arzularına çatacağına inanırdım”, - Şakiba əlavə edib.

Şakiba Əfqanıstanda hökumətin devrilməsindən sonra hər şeyin dəyişdiyini deyib: “Hər il “Taliban”ın hakimiyyətə gəlməsinin ildönümündə köhnə bir yara yenidən açılırmış kimi hiss edirəm və məğlubiyyət hissi ürəyimi bürüyür. Həmin gün illərdir içimdə daşıdığım bütün arzularımın birdən-birə əlimdən alındığını hiss etdim”.

24 yaşlı Nuri Kabildəki mürəbbə fabrikində işləyir. O, üzləşdiyi çətinliklərə baxmayaraq, orta məktəbi bitirib.

Nuri universitetə daxil olduğunu və hüquq və politologiya təhsili almaq istədiyini deyib: “Mən əziyyət çəkən qadınların səsi olmaqla və hüquqlarını qorumaqla onlara dəstək olmaq istəyirdim”.

Nuri universitetdə yoxsulluq içində oxuduğunu, “Taliban” hakimiyyətə gəldikdən sonra isə dərslərinə davam edə bilmədiyini deyib.

“Hazırkı işimlə təkbaşına ayaqüstə durmaq və digər qadınlara kömək etmək üçün maddi imkanlara və vasitələrə malik deyiləm”, - deyə Nuri bildirib.

“Taliban” sözçüsü Zəbihullah Mücahid qadınlara qarşı insan haqlarının pozulması və intihar hallarının artması ilə bağlı BBC-yə danışıb. “Bu problemin həlli üçün əlimizdən gələni edəcəyik. Düşünürük ki, qadınlar bu problemi müəyyən dərəcədə həll etmək üçün alternativ yollara müraciət edə bilərlər. Bununla belə, Şəriəti tətbiq etməyə borcluyuq”.

Qızların məktəbə göndərilməməsi məsələsinə toxunan Mücahid deyib: “Hazırda qızlar üçün təhsil altıncı sinfə qədər davam edir. Universitet məsələsi hələ bütün narahatlıqların qiymətləndirildiyi bir nöqtədə deyil. Təşkilatlarımız hələ də bu mövzuda işləyirlər. Təbii ki, biz İslamı və Şəriəti tətbiq edirik. Bu problem Şəriət şərtləri yerinə yetirildikdə həll edilə bilər”.

“Taliban” tərəfindən qadınlara tətbiq edilən məhdudiyyətlər ölkədə mövcud ruhi sağlamlıq böhranını daha da dərinləşdirib.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Gender Bərabərliyi və Qadınların Səlahiyyətləndirilməsi Bölməsi bildirib ki, Əfqanıstanda hər on qadından yeddisi ruhi sağlamlıqlarını “zəif” və ya “çox zəif” kimi təsvir edir.

BBC-yə danışan psixoloq mövcud vəziyyəti “intihar düşüncələrinin epidemiyası” kimi təsvir edib.

Əvvəlki illərdə BBC-yə danışan qadınlar və qızlar artıq işləyə və ya oxuya bilmədikləri üçün intihar cəhdi etdiklərini bildiriblər.

“Sinifimdəki qızların əksəriyyəti intihar edirdi. Hamımızda depressiya və narahatlıq var, ümidimiz yoxdur”, - bir qadın deyib.

İyun ayında Əfqanıstanın qərbindəki Herat şəhərində qadınlara qarşı şiddətə etiraz olaraq aksiyalar keçirilib.

“Taliban” bəzi qadınları “baş örtüyünü düzgün taxmadıqlarına” görə həbs etməyə başladıqdan sonra qadınlar və kişilər küçələrə çıxıblar.

“Taliban” polisi etirazçılara atəş açıb.

BBC-yə danışan tibb işçiləri hadisələrdə ən azı iki nəfərin öldüyünü, bir çoxunun isə yaralandığını bildiriblər. Onlar iki nəfərin necə öldüyünü deməyiblər.

Herat polisi etirazlarda heç kimin ölmədiyini bildirib.

Rəsmilər qeyd ediblər ki, onlar “ictimai asayişi qorumaq və təhlükəsizliyi təmin etmək üçün” müdaxilə ediblər.

Mənbə: qafqazinfo.az